Çand ruj çimi bənav bə mı çəmə “Hisson” filmi çı Monza kinofestivali ən çokə elmi-fantastikə film mıkofoti səy xəbə rəse. Şəxsən ımi vote imkonım nıbuən, ıştə mınnətdoəti rosniyem piyedə bə festivali təşkiləkon iyən iminə nubədə bə filmi səpe ko karde komandə. Umu kardedəm ki, çı lohiyə iştirokəkon çimi əleyh benibəşen: ım mıkofoti mı piyedəm həsr bıkəm Ozoboyconədə bıə bə həmmə siyosiyə məhbuson, – çəmə fikron bə iyəndı nez ya diyəro beku beşərt.

Çı Kişvəri Betəhlukəti Xıdməti təcridxonəku bə har kəsi hola votedəm.
Madrid İndie Film Festivalədə iştirok karde imkoni qornə fəxr kardedəm iyən çimi qornə ıştə mınnətdoəti rosnedəm bə çəy təşkiləkon.

Çəmə film çı Andrey Palupanovi tərəfo təşkil kardə bıə treninqi çərçivədə kəşə bıə be. Kino kəşe bino karde imkoni qornə bəy ıştə mınnətdoəti rosnedəm. Ve yolə  “səğbi”  rosnedəm bə lohiyə bovə kardə iyən kəşemonon bə zovq iyən mıhtəşəmə xotiron peqordıniyə crew (çəmə filmi komandə). Əmma çımı ən yolə mınnətdoəti çımı jimoni dırozi bə çımı həmmə lohiyon hejo dastək bıə, ımrujən mıni çımı elmi iyən ictimoi fəoliyəti qornə təğib kardə vaxti bə mı dastək bıə bə çımı valideynon, hovon, duston iyən nezərə odəmone.

Umu kardedəm ki, nezə vaxtonədə ədalət bərğəror bəbe, çımı beqınoəti sıbut bəbe, mınən bə ozodəti beşəcəğın bə Madrid ome bəznem, de duston vindemon karde iyən festivali həmmə filmon diyə karde bəznem.

İ kərən bə har kəsi “sepas” votedəm. Bə şımə diməsırə vığandedəm iyən jimonədə şoəti iyən bitovəti mənbə pəydo karde orzu kardedəm. 

Xosə duston!

Çımı dıl de çımı xeyzoni, çımı xəlği, çımı duston, bə mı dastək bıə de har kəsiye. Çımı dıl ozode.

Çığın bə har kəsi ıştə səlomi iyən mınnətdoəti rosnedəm: bə ıştə hevujdılinə valideynon, nezərə odəmon, duston, ım ittihamonku nıtarsə, de mı həmfik be-be ya nıbe-nıbe bə çımı mıdofiyə əyştəkəson, ıştə sədo rost kardəkəson, de ım təğibon de barzə vanqi yaən ıştə dılədə, ıştə vicdoni vədə rozi nıbıə bə har kəsi "sepas" votedəm. Xısusi "səğbi" votedəm bə ıştə mıborizə iyən ədalətpərəstə vəkilon Fariz Namazlı iyən Rovşanə Rəhimovə. Şom ki, de əvon oşno bıəm.

Mı hərəbaxtim, çumçıko zınedəm ki, şımənən bənə mı bə insonon bərobərəti bovə kardedon. Hiç qılə inson ıştə cınsiyəti, milliyəti, zıvoni, dini, məzhəbi qornə hiç qılə həxiku məhrum be əzıni.

Dəvardə rujonədə çı təcridxonə dəhlizonədə çəş-dimış pandomə Əhməd Məmmədli vindıme. Çığın bəy ıştə səlomi iyən dastəki vığandedəm! Bənə əy sofə, səvodinə, həğiğətpərəstə cıvonon çı kişvəri umun, vəomən.

Hejo ozod iyən sırədim bıbən! Elm iyən daxilinə ozodəti çı QULAQisə zumande!

Xosə duston!

Nezə rujonədə mı şımə bo çımı mıdofiyə bino kardə kampaniyə barədə xəbə qətıme. Mı şımə dastəki qornə nığıliku mıtəəssir iyən mışərrəf bim. Piyedəm şımə şodoə ım ğədəmi qorış bə şımə ıştə mınnətdoəti bırosnım.

Ozodəti poə bıənin ni iyən çı kişvərə mənsubiyət, milliyət, zıvon, din, cınsiyət, siyosi fikemonon təki əlomon əsosədə kəşə bıə sərhədon zınedəni. Çı i kəsi ozodəti çı həmməy ozodətiye. Çı həmməy ozodəti, konco bə dınyo omə iyən jiyeku beəloğə çı har kəsi ozodətiyə.

Bərobərəti şərti be əzıni. Əv ya heste, ya ni. Çımı bıə vırədə ısət əv ni. Zindon çəmə jiyə ğəyriozodəti iyən senzurə şəraiti maddi təzahur iyən təsdığe. Ğəbul bıə təki ım ozodətikuməhrum karde ni, ğəyriozodəti zəncironku beşe cəhdi qornə, dominantə narrativikuışbhə karde qornə təğib kardeye.

Əmə de şımə iyəndı şəxsən zınedənimon. Əmma çəmə de şımə i akademikə iyən insonə ozodətiyon idealon paybaxş karde zıneku ve şom.

De mınnətdoəti,
İqbal

Qıləy zıvoni qin bero, bə tarıx rəsero çiç karde lozime? Əy həmmə ictimoi sahəonku xarickarde, bə 4 divo arə dənoe iyən hətta 4 divo arədəən jıqo bə kınc dəfırsıniye lozime. Imruj kişvərədə çı tolışə zıvoni vəziyət məhz çimiku iborəte.

Im vəziyəti nımoyiş kardero iyən bımi ıştə etirozi nışo doero mı de çımı həxədə okardə bıə cınoyətə ko əloğədər iminə məhkəmə instansiyədə oxonə sıxani votə vaxti iyən apellyasiyə məhkəmədə sıxan kardə vaxti tolışə zıvonu peəqordın tələbım karde iyən ıştə inə zıvonədə qəpım jəy. Çı Lankoni Qonə Cınoyəton Məhkəmə hakimon çımı ım tələbi de quşdıriyə iyən bəsədənışəynə sədoon ğəbul bıkonən təminışon karde. Əmma çəvon dəvət kardə dı qılə peəqordıniku hiç qılə çımı nıtği sərost tərcumə karde zınedənıbe. Mı çəvon tərcumon çand kərə sərost karde məcburiyətdə mande qornə ıştə nıtği nimədə oqətıme. Çı apellyasiyə məhkəmə dəvət kardə peəqordınən ıştə koy de peşəkoəti icra karde nızne qornə ıştə nıtği mı ıştən tərcumə karde məcburiyətədə mandim. Çimi səbəb çəvon tolışə zıvoni nızne ni. Çimi səbəb çı tolışə zıvoni kişvərədə oko doə bıə areali de ğəsdi tanq karde iyən əncəx bə məişət səviyə eğandeye, tolışə zıvoni peəqordıni ya miəllimi hozı kardə hiç qılə təhsil mıəssisə nıbeye, ım vəziyəti bə zıvon vardə har kəsi de "xəyonətko" damğə bo 18 sor mıddəti ozodətiku məhrum karde zıneye.

Bə mı doə bıə "cəzo" iqlə bo mı, çımı xeyzoni iyən nezərə odəmon qıləy imtohon ni. Im həmonə vaxtədə bo çəmə cəmiyəti qıləy imtohone. Əmə bə çəmə bə iyəndı bərobərəti, bərobərhığuğəti çanə səmimi şikilədə bovə kardedəmon? Har kəs, har inson, har xəlğ, har zıvon bə iyəndı bərobəre çəmə çəşədə? Yaən C. Orueli nıvışte təki "har kəs bə iyəndı bərobəre, əmma bəzi kəson co kəsonsə tikiyən bərobərin"? Tolışə zıvoni sədo çı dəvastə bıə məhkəmə iclosizalədə bıə ğəfəsiku omeku kisə norohət bıəbu, ım bəy rıkış doəbu, ım hejo ıştən bo ıştə bo çəmə cəmiyəti qıləy təəsufəynə hole.

Çımı məhkəmədə tolışə zıvonədə qəp jəy səbəb kom sə zıvoni bəqəm nıkarde ni, ıştə inə zıvoni mıdofiyə kardeye. Bımi ğeyzin bıəkəson jıqo reaksiyə doe səbəb çiçe, zınedənim.

Iştə nomədə vote bəznem ki, mı hejo bə insonon, xəlğon, fərhənqon iyən zıvonon bərobərhığuğəti bovə kardəme. Bə ım hostonə fikri de ğətiyəti bovə kardə bə həmmə insonon ıştə səlomi iyən mınnətdoəti tikror rosnedəm.

Çımı 8 sinnım hələ təmom bıənıbe, mı Ozoboyconiku şim. Tobə dəvardə sori tovıstoni çımı bə Ozoboycon oməyon səpeyəndı bınoş i sor əbıni. Isət çə vaxtonku bı tərəf iminə kərəye ki, mı i sorisə veye ki, Ozoboyconədəm. Zindonədəm.

Əmma mı ıştəni ozod hiss kardedəm – har maştə-maştə əyşteyədə, har şanqo bə han şeyədə, har səfə bə mıstəntığon, prokuroron, hakimon və beşeyədə. Çumçıko odəm tobə kom vaxti bə ıştə ozod dumot karde icozə doeydəbu, tobə bə vaxti ozode. Iştə dılədə, kədə, universitetədə, zindonədə, soədə inson ıştə ozodəti ıştə vicdoni vədə har ruj təsdığ kardedə.

Kisə dumot karde bəzne ki, mıvcudə şəraitədə çımı ım fikr bə zindon bardə ro be. Əmma bo mıno əv hejo ozodəti ro bıə. Ozodəti iyən elmiyə obyektivəti i qılə mımkun bıə ro.
Həbs be bəpeşt mı de ıştə çəşon vindıme ki, çı Canni Rodari ğəhrəmon Çipollino pıə Çipollone sərost voteydəbən: zindonədə çanə ğeyrətinə odəmon nıştedəbən! Çımıku 30 ruj bədiqə ıştə pasifistə fikron qorış Bəhruz Səmədov qətə be. Peşo ıştə hığuğmıdofiyə fəoliyəti qorış Rufət Səfərov həbs be. 

Tiki bədiqə ıştə iyən co siyosiyə məhbuson məhkəmə iclosonədə vində jurnaliston Fərid İsmayılovi, Ulviyə Əli, Xəyalə Ağayevə həbs be xəbə məseme. Dəvardə i sori dılədə çəvon mıstəğilə mediadə bıə çand qılə həmkoon bə zindon dənoəbin: Şəmşad Ağa, Nurlan Qəhrəmanlı, Aynur Elgunəş, Aytac Tapdıq, Aysel Umudovə, Natiq Cavadlı, Ramin Deko. Çəvonku bəpeşt ictimoi fəal Əhməd Məmmədliyən qətə be.

Hələ çımı həbsiku bənav ıştə dırozmıddətinə ictimoi, siyosiyə ijən jurnalistə fəoliyəti qorış Tofiq Yaqublu, Anar Məmmədli, Bəxtiyar Hacıyev, Akif Qurbanov, Ələskər Məmmədli, Ruslan İzzətli, Ulvi Həsənli iyən çəy “Abzas Media”ku həmkoon bə həbs eqınin.

Çı Ellias Kanetti sıxanon tiki co curə bıvotomon, zindon bənə təhdid çı iqtidori hırdə pule. Siyosiyə məhbuson həmməy çı ım beğanunəti corpus delicti-yÇığın bə əvon həmməy, bə çəvon nezərə odəmon ıştə dastəki vığandedəm. Iştə mınnətdoəti qılə-qılə rosnedəm bə əvon iyən bə mı dastək bıə bə har kəsi, bə həmmə fəalon, kişvərdaxilinə iyən beynolxəlğə təşkilaton. Xısusi mınnətdoəti rosnedəm bə ıştə xeyzoni, duston, nezərə odəmon, bə ıştə vəkilon Rovşanə Rəhimovə iyən Fariz Namazlı, bə çımı həxon mıdofiyə kardə komitə sədri Hilal Məmmədovi iyən çəy həmmə uzvon.

Siyosiyə məhbuson fikron iyəndıku fərğin be bəznen, əmma mı bovə kardedəm ki, har kəsi ıştə dumoton ozod ifodə karde həxış heste. Çumçıko ozodəti de bə iyəndı nifrəti ne, de iqlə ıştə həxon fikr karde ne, de ğətiyətinə şikilədə bə iyəndı həxon dastəki omedə.

Iştə bə dınyo ome tarıxi mı vıjniyəm ni. Mı ıştə cınsiyəti, ıştə pusti, çəşi, mu ranqonən, ıştə xeyzoni, çəy aid bıə etnikə iyən konfesionalə qruponən vıjniyəm ni.
Məcburim, qıləy şəxsiyə etirofən bıkəm: az bə burcon bovə kardedənim. Əmma bovə kardəmbəən, çətin dumot əkeym ki, oxəğandon bo insoniyəti tavzıon yaən moyonsə vocibin, oxəğandon çəvonsə ve həxışon heste i.c. Çoknə ki, de ıştə burci fəxr karde ğəribə əbi, de bə dınyo omə vaxti sə ıştə milliyə mənsubiyəti, cınsiyəti, pusti ranqi fəxr kardeən jəqo ğəribəye.

Az de çımı tolış təki bə dınyo ome fəxr kardedənim. Əmma az fəxr kardedəm ki, "tolış" sıxani suni şikilədə de "cənub" iyən "cənubıj" sıxanon deyiş kardə bıə şəraitədə, tolışə zıvon marde həddədə bıə vaxti (mıvcudə şərait oqətə bıbu, təcilinə tədbiron bə jimon dəvoniyə nıbun, tolışə zıvon Ozoboyconədə 2-3 nəsli dılədə qin bəbe), ıştə tolışə kibemonə həxi mıdofiyə kardə har kəs bo 18 sori ozodətiku məhrum be zınə şəraitədə, az ıştə tolış be ictimoi şikilədə ifodə kardedəm.

Bo mıno tolış be iqlə çımı de inə qəp jəy zıvoni, tolışə təbiyəti, tolışə yumori doğməti ni. İminə nubədə bo mıno, ım bə asimilasiyə iyən qin be mığoviməte, ım be iyən nıbe arədə ontolojiyə iyən ekzistensialə vıjıne.

Imruj piyedəme ıştə dastəki çığın bırosnım bə zindononədə bıə co tolışə fəalon – Kamal İsayevi, Aslan Qurbanovi, Ruslan Vahabovi i.c. Zınedəm ki, çəvonən ictimoi fəoliyəti, aktivistəti iqlə səbəbış heste: çəvon inə zıvoni qin be tarse. Im tarsən çəvonku bə zindon eqıniyə tarsisə zumand bıə. Iştə “səğbi” rosnedəm bə həmmə tolışə fəalon ki, ıştə inə zıvoni, ıştə milliyə kibemonə həxi mıvcudə şəraitədə mıdofiyə kardedən.

Fevrali 21 – İnə zıvoni beynolxəlğə ruj – bo mıno ğəmqinə ruje. Çumçıko ım ruj çımı inə zıvoni – tolışə zıvoni – qin be ərəfədə be tikror bə çımı yod dənoydə. Im ruj inən bə çımı vir vardedə ki, çımı zıvoni oko doe imkonon məhdudin: çəy jimoni ictimoi sahəonədə istifodə de icozə iyən tarsi əloğədəye.

Qəte be bədiqə ım məhdudiyəton şəxsən bo mıno tikiyən ve bıən: məsələn, çı DBX təcridxonədə iyən çı Boku 1 numrəynə təcridxonədə bə mı de ıştə dədə-nənə telefonədə tolışiyədə qəp jəy icozə doydənıbin. Əmma mınən məhz çı DBX təcridxonədə de tolışə zıvoni bə kamerə həmron umute məşğul bim. Çumçıko bı şəraitədə ozodəti, konco bedəbu bıbu inə zıvonədə qəp jəye, əy tədris kardeye, əy oqəteye, bı zıvonədə nıvışteye. 

İnə zıvoni ruj i ruj ni, har ruje. İnə zıvoni vırə iqlə kə ni, – soye, məktəbe, universitete, elmi konfranse, zindone, har vırəye.

Har zıvon iminə nubədə çı insonon unsiyəti vositəye. Mınən əğılətiku hejo piyəme ki, ve zıvonon bıznım, ve mədəniyəton bıznım, hətta əvoni “ıştəni” təki ğəbul bıkəm. Çoknə ki, mı ısət tolışi, çı Ozoboyconi tırki, belarusi, urusi i.c. “ıştə” zıvonon təki vindedəm. Çoknə ki, mı urusə, firənqə, amerikə, ingilisə, japonə, latinə amerikə ədəbiyoton ıştə şəxsiyəti, fikemoni i poə zınedəm. Əmma bənə çəmə bəzi cəmiyətonədə bo iqtidori yaən kali qrupon iyən şəxson zıvon bə dominasiyə, səpeəti nışonə peqardedə: əncəx iqlə zıvoni har vırədə, har sahədə oko doe bəbe, əmma co zıvonon de bə çəş çiyə iyən nıçiyə məhdudiyəton bəpe qədə-qədə arədə beşon, qin bıbun. Bə mı doə bıə bo 18 sor mıddəti ozodətiku məhrum be cəzo, hejo həmonə ğıvvon tərəfo bə çımı milləti iyən inə zıvoni doə bıə marde cəzo i poəye. Əmma çoknə ki, har odəmi bərobərəti şəraitədə iyən de ləyoqəti jiye həxış hestə, har zıvoniyən de ləyoqəti jiye iyən ozavziye həxış heste. Imruj nıbuən, i ruj bo tolışə zıvoniyən ım həx bərğəror bəbe.

Tolışi Milliyə Akademiyə de İqbal Əbilovi redaktorəti bə tolışşınosəti həsr bıə "Acta Talyshica" nomədə multidissiplinarə elmiyə məcmuə məğalon ğəbul elon kardedə.

Tolışi, inqilisi, urusi iyən çı Ozorboyconi tırki zıvononədə çap nıbıə tədğığaton bo çapi ğəbul bedən. Dastnıvıştəyon (şrift Times New Roman, punto 14, sətrarə interval 1,5, ğeydoni və istinadon har səhifə jiyədə, tezison tobə 250 sıxan bıəninin) tobə 2026-nə sori fevralə manqi 1 bə actatalyshica@protonmail.com unvoni vığandəninin.

Ozorboyconədə bı ixtisosədə iminə elmiyə məcmuə həbsxonə şəraitədə hozı be faktı simptomatik iyən nımoyişkoynəye. Imruj, 2025-nə sori oktyabrə manqi 23-ədə çı Şirvoni Apellyasiyə Məhkəmə bə tolışə tədğığəkə iyən maarifəkə İqbal Əbilovi ciddi rejiminə cəzo kəşə mədəsəsədə bə 18 sori ozodətiku məhrum be cəzo hıkmi ğıvvədə haştışe. Iştə akademik və ictimai fəaliyəti qornə əv, de "bə kişvəri xəyonət", "kişvəri əleyh vakardemonon", "milliyə ədovəti dəğande" təki pesoxtə ittihamon təğib bedə. İ. Əbilov çı Avropə Parlament iyən veynə beynolxəlqə təşkilaton (Freedom Now, Amnesty International, Scholars at Risk, Commitee of Concerned Scientists, International Committee of Concerned Scholars, Çı Sulhi iyən Demokratiyə İnstitut, Human Rights Watch, Memorial Italia, i.c.) tərəfo siyosiyə məhbus təki ğəbul bıə.

Əv qonə həbsxonə şəraitədə oqəte bıbuən, ıştə elmiyə tədğığaton dəvom kardedə. Çumçıko çı elmi bə cinoyətə təğifon (hətto tobə 18 sori sərtə həbsə cəzon), hədon, nıfuziku iyən çəşiku eğande (diskreditasiyə iyən komprometasiyə), damğə jəy (stiqmatizasiyə) iyən marqinalizasiyə cəhdon iqləli cəvob zumand mande iyən ozodə və mıstəğilə tədğığaton akademikə standarton nığo doe-doe obyektivə otır-otıron dəvom kardeye.